ဆေးဖက်ဝင် ဒန့်သလွန်သီး ၊ ဒန့်သလွန်ရွက် ဒန့်သလွန် ဒန့်သလွန်သီး ၊ ဒန့်သလွန်ရွက်ကို မြန်မာလူမျိုးများက နှစ်သက်စွာ ချက်ပြုတ်စားသောက်လေ့ရှိကြပါသည်။ ဒန့်သလွန်သီးကို ချဉ်ရည်ဟင်း ချက်ပြုတ်လေ့ရှိပြီး ဒန့်သလွန်ရွက်ကို ကြော်လို့ တစ်ဖုံ၊ ဟင်းခါးရည် ချက်လို့ တစ်မျိုး စားကြပါသည်။ ကဝိလက္ခဏာ သတ်ပုံကျမ်း၌ “ဒန့်သလွန်”ဟု ရေးသားပါသည်။
ဒန့်သလွန်၏ ရုက္ခဗေဒအမည်သည် Moringa Oleifera ဖြစ်ပြီး horseradish tree, drumstick tree, Ben Oil tree ဟု အရပ်အမည် ခေါ်တွင်ပါသည်။ ဒန့်သလွန်၏ ဇာတိနေရာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အပူပိုင်းဒေသနိုင်ငံများကို ပျံ့နှံ့ပေါက်ရောက်နေပါသည်။ ယနေ့တွင် အာဖရိကနိုင်ငံများ ၊ တောင်အမေရိက ၊ သီရိလင်္ကာ ၊ မက်ဆီကို ၊ မလေးရှား ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံများတွင် အများအပြား စိုက်ပျိုးကြပါသည်။ ဒန့်သလွန်ကို နိုင်ငံအလိုက် သက်ဆိုင်ရာ ဘာသာစကားနှင့် အမည်တွင်ပေမယ့် အသီး ပုံသဏ္ဍာန်ကြောင့် drumstick tree လို့ လူသိများပါသည်။
ဒန့်သလွန်ပင် တစ်ပင်လုံးဟာ လွှင့်ပစ်စရာမရှိအောင်ကို အဖိုးတန်လှ ပါတယ်။ ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းကပင် ဆေးဖက်ဝင်အပင် အဖြစ် ဒန့်သလွန်ဟာ ယနေ့ထက်တိုင် အကျိုးပြုနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒန့်သလွန်ရွက်မှာ ပိုတက်ဆီယမ်၊ သံဓာတ်၊ ပရိုတိန်း ၊ ဗီတာမင်စီ ဓာတ်များ ပါရှိနေပါတယ်။ ကျွန်မတို့ မြန်မာနိုင်ငံမှာတော့ ဒန့်သလွန်ရွက်ဟင်းရည်ကို သွေးတိုးရောဂါရှင်များအတွက် ချက်ပြုတ်ပေးလေ့ရှိကြပါတယ်။ အခြား နိုင်ငံများတွင်မှာတော့ အရွက်ခြောက်ကို အမှုန့်ပြုလုပ်ကာ ဟင်းရည်များတွင် ထည့်ကာ ချက်ပြုတ်လေ့ရှိကြပါတယ်။ ဒန့်သလွန်သီး အသီးနုများကို ဟင်းချက်စားကြပြီး ရင့်သောအသီးမှ အစေ့များကို မြေပဲကဲ့သို့ စားကြပါတယ်။
ဒန့်သလွန်သီး အစေ့မှ ဆီ ထုတ်ယူပြီး စားသုံးဆီ ၊ စက်သုံးဆီ အဖြစ် အသုံးပြုကြပါတယ်။ ဒန့်သလွန်အပွင့်များကိုလည်း ချက်ပြုတ်စားကြပါတယ်။ ဒန့်သလွန်ပွင့်မှာ လည်းပဲ ကယ်လစီယမ်၊ သံဓာတ် ၊ ဗီတာမင် အေ ၊ ဗီတာမင် ဘီ ၊ ဗီတာမင် စီ နှင့် ပရိုတိန်းဓာတ်များ ကြွယ်ဝနေပါတယ်။ ဒန့်သလွန်ပွင့်ကို ဟင်းချက်လျှင် အရသာမှာ မှိုနှင့်ဆင်တူပါတယ်။ ဒန့်သလွန်ပင်ရဲ့ အခေါက်၊ အမြစ် ၊ အရွက် ၊ အသီး ၊ အပွင့် အားလုံးတို့ဟာ ရိုးရာတိုင်းရင်းဆေးအဖြစ် နိုင်ငံ အတော်များများမှာ အသုံးဝင်ပါတယ်။ ဒန့်သလွန်ပင်ဟာ ၁၀ မီတာခန့် မြင့်ပြီး ကိုင်းများက ကျွတ်ဆတ်ပါတယ်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှာတော့ ကိုင်းဖြတ် မျိုးပွားယူကြပါတယ်။ ဇွန်လ ၊ ဇူလိုင်လ ၊ သြဂုတ်လများတွင် ဒန့်သလွန်ကိုင်းကို ကိုင်းအရှည် ၁ မီတာမှ ၂ မီတာ အတွင်း ဖြတ်ပြီး အပင်အသစ်အဖြစ် ပြန်လည် စိုက်ပျိူးကြပါတယ်။ စိုက်ပျိုးပြီး ၆ လမှ ၈ လ အကြာမှာတော့ အသီး စတင် သီးပါပြီ။ အပင်တစ်ပင်လုံး အသုံးဝင်သော ဒန့်သလွန်ပင်မှာ အသီး ၊ အရွက် ၊ အပွင့်တို့က အရသာလည်း ရှိတာကြောင့် အမျိုးမျိုး စီမံချက်ပြုတ် စားသောက်ခြင်းဖြင့် အစာလည်းဆေး ၊ ဆေးလည်းအစာ ဖြစ်နေပါတယ်။ သွေးတိုးရောဂါအတွက် ဒန်.သလွန် ဒန်.သလွန်ပင်ဟာ ဆေးဖက်ဝင်တဲ. အပင်ဖြစ်ပြီး သွေးပေါင်ချိန်(BP)ကျစေတဲ. အာနိသင်တွေ ပါဝင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင်. အရွက်မှာ အများဆုံးပါ ပါတယ်။
ဒန်.သလွန်ရွက်မှာ သွေးပေါင်ချိန်ကိုကျစေနိုင်တဲ. အဓိကဒြပ်ပေါင်း (၅)မျိုးရှိတယ်လို.ဆိုပါတယ်။ Niazinin A Niazinin B Niaziminin A Niaziminin B Niazimicin တို.ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဒြပ်ပေါင်းတွေအားလုံးဟာ အခြားအသီးအနှံတွေမှာ ပါဝင်မှုနည်းပြီး ရှားလည်းရှားပါတယ်။ ဒန်.သလွန်အရွက်နဲ. အသီးမှာသာ အများဆုံးတွေ.ရပါတယ်။ ဖေါ်ပြပါ ဒြပ်ပေါင်းတွေဟာ ကြွက်သားလေးတွေ တင်းမာမှုကို လျောပါးစေပါတယ်။ သွေးတိုးရောဂါဖြစ်ပြီဆိုရင် သွေးကြောလေးတွေတင်းမာပြီး ကျဉ်းကုန်ပါတယ်။ ဒန်.သလွန်အရွက်နဲ. အသီးမှာပါတဲ. ဓာတုပစ္စည်းတွေဟာ သွေးကြောနံရံမှာရှိတဲ. ကြွက်သားလေးတွေကို လျော.ပေးတဲ.အတွက် သွေးကြောလေးတွေ ကျယ်လာပြီး သွေးပေါင်ကျသွားပါတယ်။ သွေးတိုးကြောင်.ဖြစ်တဲ. ဇက်ကြောတက်တာ၊ ခေါင်းကိုက်တာတွေပါ ပျောက်ပါတယ်။ နောက်တစ်မျိုး သွေးပေါင်ချိန်ကျစေနိုင်တာကတော. ဒန်.သလွန်သီးအစေ.မှာ ဆီးသွားစေနိုင်တဲ.သတ္တိ (Diuretic action) ရှိတယ်လို.ဆိုပါတယ်။ ဒါကြောင်. သွေးတိုးရောဂါရှိသူတွေဟာ ဆီးဆေးသောက်စရာမလိုပဲ ဒန်.သလွန်သီးရဲ.အစေ.ကို စားရုံနဲ. ဆီးသွားပြီး သွေးပေါင်ကျစေဖို. အထောက်အကူပြုပါတယ်။
ဖောနေတဲ.သူတွေအတွက် ပိုပြီး အကျိုးရှိပါတယ်။ သွေးတိုးရောဂါဝေဒနာရှင်အတွက် ဓာတုဗေဒဆေးဝါးတွေကတော. သွေးပေါင်ကို စနစ်တကျတိုင်းတာပြီး ဆရာဝန်ညွှန်ကြားတဲ.အတိုင်း ဆေးအချိန်အဆကို တိတိကျကျ သောက်ဖို.လိုပါတယ်။ အဲဒီလို မသောက်နိုင်ရင် သွေးပေါင်ချိန် ထိုးပြီးကျဆင်းသွားနိုင်တဲ. ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒန်.သလွန်အရွက်၊ အသီးစားလို. သွေးပေါင်ချိန်ထိုးပြီးကျသွာတာမျိုး ဖြစ်လေ.မရှိဘူးလို.ဆိုပါတယ်။ ဒါကြောင်. သွေးတိုးရောဂါဝေဒနာ ခံစားနေရသူတွေအတွက် ဒန်.သလွန်ရွက်၊ ဒန်.သလွန်သီးဟာ အလွန်ပဲ တန်ဖိုးရှိတဲ. အစားအစာတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ ဒန်.သလွန်ရဲ.အာဟာရဓာတ်နဲ. ပဋိဇီဝဓာတ် ဒန်.သလွန်ဟာ ခန္ဓာကိုယ်အတွက် အာဟာရဓာတ်တွေပေးစွမ်းနိုင်ပါတယ်။ ဒန်.သလွန်သီးအခြောက်မှာ Protein ၂၉%၊ Carbohydrate ၂၈%နဲ. အဆီဓာတ် ၄% ပါဝင်ပါတယ်။ ပါဝင်တဲ.အဆီဓာတ်ကလည်း မပြည်.ဝဆီ (Unsaturated fat) ဖြစ်လို. လူရဲ. ကျန်းမာရေးကို များစွာ အထောက်အကူပြုပါတယ်။ ဗီတာမင်တွေအနေနဲ. Vitamin A, C, E, Niacin, B6 နဲ. Folic acid တို.ပါ ပါတယ်။ သတ္တုဓာတ်တွေအနေနဲ. Mg++, Ca++, Iron, Phosphorus, Selenium, Zinc စသဖြင်. အရေးပါသော သတ္တုဓာတ်တွေ အများကြီးပါ ပါတယ်။ Zinc ဆိုရင် 100g (၆ ကျပ် တစ်မတ်သား)မှာ 25mg အထိပါတဲ.အတွက် အပင်တွေထဲမှာ အများဆုံး ပါဝင်မှုဖြစ်တယ်လို. ဆိုပါတယ်။
ဒီအာဟာရဓာတ်တွေဟာ ကျန်းမာရေးကို အသီးသီး အထောက်အကူပြုပါတယ်။ နောက်တစ်ချက်ကတော. ဒန်.သလွန်သီးမှာပါတဲ. Pterygospermin ဆိုတဲ. ဓာတ်ပစ္စည်းဟာ သဘာဝပဋိဇီဝဆေး (Natural Antibiotic) တစ်ခုဖြစ်တယ်လို.ဆိုပါတယ်။ ဗက်တီးရီးယား အတော်များများကို သေစေနိုင်ပါတယ်။ ဒါ.အပြင် မှို (Fungi) တွေကိုပါ သေစေနိုင်တာဖြစ်တဲ.အတွက် အရေပြားမှိုစွဲနာဖြစ်ရင် ဒန်.သလွန်များများ စားပေးဖို.တိုက်တွန်းထားပါတယ်။ အဲဒီဓာတ်ပစ္စည်းဟာ ဒန်.သလွန်သီးရဲ.အစေ.မှာ အများဆုံးပါဝင်တယ်လို.သိရပါတယ်။ ရေကိုသန်.စင်စေခြင်း ဒန်.သလွန်ကို ချက်ပြုတ်စားသောက်တာအပြင် သူ.မှာ ထူးခြားတဲ. ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခု ရှိနေပါသေးတယ်။ အဲဒါကတော. ရေကိုသန်.စင်ပေးနိုင်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒန်.သလွန်သီးရဲ.အစေ.မှာပါတဲ. Coagulant တွေဟာ နောက်ကျိနေတဲ. ရေထဲကပစ္စည်းတွေကို စုစည်းပြီး အနယ်ကျစေနိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ - မြစ်ရေတင်ပြီးသုံးရတဲ. ဒေသတွေမှာ ဒန်.သလွန်စေ.ကို အခြောက်လှန်း၊ အမှုန်.ဖြစ်အောင်လုပ်ပြီး အဲဒီမြစ်ရေထဲကို ထည်.လိုက်ရင် ပါလာတဲ. အနယ်တွေဟာ အောက်ကိုဆင်းသွားပြီး ရေ ကြည်လာတာ တွေ.ရပါမယ်။ အခုနောက်ပိုင်းမှာ စက်ရုံတွေက စွန်.ပစ်တဲ. ရေဆိုးတွေကို ပြန်လည်သန်.စင်တဲ. နေရာမှာတောင် စတင်အသုံးပြုနေကြပြီလို. ဆိုပါတယ်။
ဒန်.သလွန်သီးရဲ.အစေ.မှာပါဝင်တဲ့သဘာဝပဋိဇီဝပစ္စည်းတွေကြောင်. ရေထဲမှာရှိတဲ.
ရောဂါပိုးတွေကိုပါ သေစေနိုင်တဲ.အတွက် အလွန် အသုံးဝင်ပါတယ်။ ဒန်.သလွန်ရဲ. တခြားအာနိသင် ကင်ဆာရောဂါကို ကာကွယ်နိုင်ခြင်း အသည်းပျက်စီးခြင်းမှ ကာကွယ်နိုင်ခြင်း ဓာတ်ရောင်ခြည်သင်.မှုကနေ ကာကွယ်နိုင်ခြင်း အာဆင်းနစ်၊ ကက်ဒမီယမ် စတဲ. အဆိပ်သင်.မှုတွေကနေ သက်သာစေနိုင်ခြင်းတို.ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ သတိပြုရန် ဒန်.သလွန်သီးကို ချက်ပြုတ်စားသောက်မယ်ဆိုရင် အချိုမှုန်. လုံးဝ မသုံးသင်.ပါဘူး။ ဘာကြောင်.လည်းဆိုရင် အချိုမှုန်.မှာပါတဲ. Glutamic acid ဟာ ဒန်.သလွန်သီးရဲ. ဆေးဖက်ဝင်အာနိသင်တွေကို အူနံရံက စုပ်ယူမှုကို ဟန်.တားနိုင်လို.ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ သွေးတိုးရောဂါဝေဒနာရှင်တွေဟာ ဒန်.သလွန်.ရွက်ကို ကြော်မစားပဲ ဟင်းချိုအဖြစ် သောက်သုံးသင်.ပါတယ်။ ဒန်.သလွန်ရွက်မှာ ပါတဲ. ဒြပ်ပေါင်းတွေဟာ ရေမှာပျော်ဝင်တဲ.အတွက် ကြော်စားခြင်းထက် ဟင်းချိုအဖြစ်သောက်ခြင်းက ပိုပြီး အကျိုးရှိပါတယ်။
ကိုးကား ဟနစံ ဒေါက်တာခင်မောင်လွင်(FAME)၏ ကျန်းမာသုတ အစီအစဉ်။
